Merits en demerits onder de loep (1)

Wanneer ik vertel over het systeem van merits/ demerits wat wij gebruiken op school, krijg ik regelmatig gemengde reacties terug. Gelukkig is het merendeel positief, maar soms hebben mensen ook het idee dat dit een vorm van onderdrukking is, waarbij je de merits en demerits als machtssysteem gebruikt.

Laat ik voorop stellen dat wij dit systeem met alle collega’s samen hanteren om eenduidig en voorspelbaar te zijn, om ervoor te zorgen dat straffen niet persoonlijk zijn, niet voor de leerling maar ook niet voor de docent. Hoe oneerlijk is het wanneer je bij de ene docent 5 blz straf krijgt omdat je er doorheen praat, bij de volgende krijg je waarschuwingen en bij nog een andere docent word je uit de les gezet.  Een leerling heeft op een dag vaak 7-8 verschillende docenten, als die allemaal hun eigen regeltjes hanteren, dan zullen leerlingen keer op keer blijven zoeken naar ruimte. (Maar bij die mag het wél)

Voor een groot deel van de leerlingen zijn de demerits niet nodig, of zeer beperkt, maar er zullen altijd leerlingen zijn die het wel nodig hebben…en dat zijn niet altijd dezelfde leerlingen. Op maandag zijn het in een bepaalde klas misschien 2 andere leerlingen dan op dinsdag.  

Daarnaast zal ik ook de laatste zijn die beweert dat de aanpak met merits/ demerits niet verkeerd gebruikt kán worden. Je kunt het heel goed inzetten als machtsmiddel, op een autoritaire manier je klas managen. Dat is absoluut niet de bedoeling, echter is dit wel een valkuil van gelijk welk systeem. Je kunt als machtsmiddel strafwerk of lesverwijderingen inzetten in plaats van demerits, en ik weet zeker dat er op elke school docenten rondlopen die dit ook doen.  

Onze werkwijze kort uitgelegd

Op onze school geven we geen waarschuwingen (tenminste niet verbaal), wanneer leerlingen zich niet gedragen zoals we verwachten, krijgen ze meteen een demerit. Wat we overigens verwachten is niet bijzonder, vind ik; ik mag hopen dat dit in heel veel scholen geldt: luisteren naar elkaar, stil zijn als iemand anders praat, actief meedoen, spullen in orde,… 

Deze demerits zijn heel voorspelbaar en ze staan duidelijk voorgeschreven. Wanneer je bv. door iemand heen praat, krijg je meteen een demerit. Het feit dat het behoorlijk gedetailleerd vastgelegd is, zorgt ervoor dat het voorspelbaar is (zekerheid van een sanctie is belangrijker dan de zwaarte ervan) én dat je het heel neutraal kunt geven. “Henk, demerit, je bent aan het praten terwijl Piet een antwoord geeft.” Daar hoeft weinig emotie aan te pas te komen.

De demerits zijn duidelijk omschreven en voorspelbaar

En ja, de lat ligt hoog. Als je je pen vergeet, moet je meteen nablijven. Als je twee demerits of meer op een dag haalt, ook. Daarom kiezen we er ook voor om bij het nablijven geen strafwerk te geven, maar leerlingen te laten werken aan huiswerk of te laten studeren. Het feit dat ze stil moeten werken en langer op school moeten blijven, is voor 99% voldoende om de volgende keer beter op te letten. Voor die 1% leveren we maatwerk (en we hebben een escalatieladder) en meer ondersteuning.

Aan de andere kant hebben we de merits, deze zijn heel onvoorspelbaar. Een leerling mag niet vooraf weten waarvoor een merit gegeven wordt. Uiteraard hebben ze wel een idee ondertussen, maar dan nog krijgen ze zeker niet altijd een merit. Dat voorkomt ook dat ze bepaald gedrag enkel laten zien, puur om die merit te krijgen.  Met de merits kunnen ze in het beloningswinkeltje schoolspullen kopen, of zich inschrijven voor workshops of uitstapjes.  Meestal komen we op een jaar uit op 75% merits en 25% demerits. We streven naar 80% – 20%, maar goed, we zijn geen robots.

Merits zijn onvoorspelbaar

De kritische blik

Natuurlijk staan we ook open voor de kritische kijk naar dit systeem. Want worden leerlingen niet afhankelijk van die beloningen? Gaan ze zich nog steeds zo gedragen als de merits/ demerits wegvallen? Wat zijn de valkuilen?

Om hier verder naar te kijken, heb ik er een onderzoek bij gehaald: “Learning from Charter School Management Organizations: Strategies for Student Behavior and Teacher Coaching”.
(Robin Lake, Melissa Bowen, Allison Demeritt: Center on Reinventing Public Education
Moria McCullough, Joshua Haimson, Brian Gill: Mathematica Policy Research; March 2012).

(Iemand die “Demeritt” heet en onderzoek doet naar merits/ demerits… moet wel biased zijn 😊.)

Het systeem van merits/ demerits wordt gebruikt in Charter Schools in Amerika. Dit zijn onafhankelijke scholen waar vaak veel discipline is, zeer hoge verwachtingen zijn en waar de resultaten van de leerlingen ook zeer goed zijn. Echter staan deze scholen ook af en toe ter discussie, aangezien ze selectief zouden zijn en ook meer schoolverwijderingen zouden hebben (meer hierover later).

Ik heb voor dit onderzoek gekozen omdat het specifiek gaat over de werkwijze met merits/ demerits, dat sluit het beste aan bij onze context.

In dit eerste deel vat ik mijn bevindingen samen en probeer ik ook lessen te trekken voor onze eigen aanpak.

Learning from Charter Schools

De National Study of CMO Effectiveness is een studie die vier jaar loopt en die ontworpen is om te bepalen wat nu precies de impact is op de prestaties van de leerlingen en om te bepalen welke structuren en aanpakken het meest effectief zijn om de prestaties te verbeteren. De meeste Charter Schools leggen de nadruk op twee zaken: hoge verwachtingen van leerlingen op het vlak van gedrag en intensieve coaching van de leraren.

In deze studie werd gekeken naar de impact op wiskunde en lezen bij 22 scholen. Hierbij moet natuurlijk vermeld worden dat het gaat om correlaties en dat het moeilijk aantoonbaar is dat die aanpakken rechtstreeks verantwoordelijk zijn voor betere prestaties. Het kan echter wel de aanpakken identificeren die veelbelovend zijn.  Vervolgens werden 5 scholen geselecteerd die de beste prestaties leverden op het vlak van wiskunde en lezen en daar werd meer op ingezoomd.

Wat valt er in deze scholen nu specifiek op wanneer je kijkt naar de hoge verwachtingen op het vlak van gedrag? Wel, er is een gedragsstandaard die schoolbreed is, dus dit verschilt niet per individuele docent. Er worden duidelijke consequenties gebruikt, er is een nultolerantiebeleid voor gevaarlijk gedrag en de ouders/ leerlingen moeten een overeenkomst ondertekenen waarin zij ook hun verantwoordelijkheid erkennen. Daarnaast wordt gewenst gedrag positief bekrachtigd.

Het doel van deze aanpak is een veilige leeromgeving te creëren waar leerlingen zich kunnen zich kunnen focussen.

De aanpak van de Charter scholen heeft de volgende principes als basis:

1. een schoolbreed gedragsbeleid om een veilige leeromgeving te creëren
2. Inzetten op consistentie bij alle docenten, zodat de verwachtingen naar leerlingen toe duidelijk zijn.
3. De verwachting dat de volwassenen het gewenste gedrag modelleren en de normen handhaven
4. Ouders vragen om de acties die school onderneemt te steunen
5. Leraren trainen zodat ze ook die lat hoog kunnen leggen in de klas

Wat mij met name interesseert, is het feit dat deze scholen werken met een duidelijke standaard op het vlak van gedrag (wat wij ook doen), en dat ze hierbij positieve bekrachtiging gebruiken (merits), maar ook duidelijke consequenties (demerits).

Hoge verwachtingen op het vlak van gedrag

Het beleid van een Charter School is er op gericht om een cultuur neer te zetten op school: de gedeelde waarden en normen die het gedrag in de klas sturen, de interacties met volwassenen en bij leerlingen onderling.  Wat verwacht wordt van leerlingen wordt door iedereen uitgedragen, het is zichtbaar in de gangen en in de lokalen, het is een gemeenschappelijke taal die elke volwassene in de school kent.

Door de nultolerantie die er is voor bepaald gedrag, kun je je ook afvragen of deze scholen dan meer schoolverwijderingen hebben, waardoor het gedrag binnen school kunstmatig op een hoog niveau gehouden wordt. Echter, uit de studie bleek dat deze scholen een vergelijkbaar aantal schoolverwijderingen had als de conventionele scholen. Er zijn geen sterke indicaties dat een sterke selectie van leerlingen aan de basis ligt van de goede prestaties.

De scholen die hier onder de loep werden genomen, leunen heel erg op die positieve bekrachtiging en op de duidelijke consequenties voor ongewenst gedrag. Het doel is echter niet gewoon om de leerlingen allemaal in de pas te laten lopen. Het doel is heel duidelijk om een cultuur neer te zetten die voorspelbaar en veilig is voor álle leerlingen.  De leidinggevenden van de school zijn er ook erg van overtuigd dat deze veilige omgeving er mede voor zorgt dat de leerlingen ook trots zijn op hun school en daardoor beter nadenken over wat ze doen (welk gedrag ze laten zien). De structuur is bedoeld om de academische doelstelling te ondersteunen, en ja, ook creativiteit.

In de lessen is er veel interactie (Socratische methodes en debatteren), waarbij het ook een vereiste is dat leerlingen zich fysiek en intellectueel veilig voelen. Het gedragsbeleid is bedoeld om dit doel te ondersteunen, leerlingen moeten weten dat hun acties gevolgen hebben, zowel positief als negatief. Ze moeten weten dat respectvol gedrag een vereiste is voor een goede discussie en diepgaand leren.

Wees consistent

Het is niet enkel belangrijk dat je over een langere periode consistent handelt, maar ook dat je dit in de volledige school doet. Leerlingen krijgen van elke volwassene dezelfde boodschap mee, en ze krijgen bij bepaald gedrag van elke volwassene dezelfde reactie.  Hiermee geven ze de leerlingen ook het signaal dat er over bepaald gedrag niet onderhandeld wordt.

Een schoolleidster vertelde hoe haar mening over het gedragssysteem was veranderd. In het begin had ze de overtuiging dat elke docent zelf het beste wist hoe de eigen klas gemanaged kon worden en ze zouden daarvoor hun eigen tools moeten kunnen inzetten. Echter, nu ze het resultaat zag van deze collectieve aanpak, was ze van mening dat allemaal verschillende regels en regimes in verschillende lessen, zeer verwarrend was voor leerlingen en uiteindelijk ook het doel van de school ondermijnt.

De schoolleiders die in het onderzoek aan het woord komen, zijn heel duidelijk over waarom ze zo erg achter deze aanpak staan. Ze zijn ervan overtuigd dat het ervoor zorgt dat de consequenties niet persoonlijk zijn en dat ze bijdragen aan een omgeving waarin leraren kunnen lesgeven en leerlingen kunnen leren.

“Die consistentie is zo belangrijk. Er is maar één leerling nodig die zijn hoofd op zijn tafel legt om dit te verspreiden naar andere leerlingen. En er is maar één klas nodig die geen consequentie krijgt opgelegd, om de cultuur in een compleet leerjaar te beïnvloeden. Eén leerjaar kan de hele cultuur in school beïnvloeden. Dus het begint vaak heel klein.”

De ontwikkeling naar autonomie

Alle geïnterviewde docenten/ schoolleiders gaven aan dat ze hopen/ verwachten dat de leerlingen naarmate ze ouder worden, beginnen met het gedrag te internaliseren en ook kritischer beginnen te denken over waarom hun gedrag goed of fout is, in plaats van enkel te denken aan de consequenties die eraan gekoppeld zijn.  Echter moet hierbij ook aangemerkt worden dat veel docenten er nog niet helemaal uit waren hoe ze dit nu precies konden stimuleren.

Hoe kunnen we ervoor zorgen dat leerlingen aan het einde van de rit zich gedragen omdat het gewoon het juiste is om te doen, niet omdat ze op zoek zijn naar een beloning? We hebben een systeem van straffen en belonen omdat we ons ervan bewust zijn dat we menselijk zijn en dit nodig is, maar hoe gaan we verder dan dat?”

Eén strategie die gebruikt wordt, is dat jongere leerlingen een stuk schrijven waarin ze reflecteren op hun gedrag, echter de oudere leerlingen mogen een “kritisch antwoord” schrijven wanneer ze het gevoel hebben dat een regel of consequentie oneerlijk was.
Het uiteindelijke doel is altijd dat ze de waarden en normen internaliseren.

Volwassenen modelleren gedrag

Docenten worden getraind om zelf ook respectvol het gesprek te voeren met leerlingen, ze modelleren de manier waarop ze zelf ook aangesproken willen worden.

“Eens de leerlingen de norm beginnen te leren, zie je het ook vaker terug in gesprekken onderling.”

Leraren bij één school in het bijzonder, wezen er op dat naast het systeem van straffen en belonen, een goede band ontwikkelen met de leerlingen cruciaal is. Het respect van leraren en de consistentie zijn volgens hen belangrijker factoren in het gedrag van leerlingen dan de externe beloningen, zeker naarmate de kinderen ouder worden.

Wat neem ik mee?

Toen ik dit onderzoek las, herkende ik reeds veel zaken die we op onze school toepassen. Echter zijn we er nog lang niet.

Het systeem van merits en demerits is behoorlijk ongebruikelijk in Nederland. De hoge verwachtingen op het vlak van gedrag, maar ook de “aantasting” van de autonomie van de docent. Je bepaalt een groot deel van de regels niet meer zelf. Dat heeft heel veel voordelen, maar je moet ook durven vertrouwen op de kracht van gezamenlijke aanpak. Uiteindelijk hebben alle partijen er voordeel bij, jijzelf als docent, maar ook zeker de leerlingen.

Op onze school moeten we nog winst maken in het gezamenlijk uitdragen van dezelfde boodschap. Dat gaat al redelijk goed, maar een klein deel van de docenten zit met het hoofd nog te veel bij hoe het vroeger was. In de studie die ik las, wordt heel erg de nadruk gelegd op het scholen van docenten, lesobservaties, coaching…. Op sommige Charter scholen worden nieuwe docenten bv. een week in de zomervakantie geschoold. Dat kun je je hier bijna niet voorstellen.
Momenteel hebben we elke dinsdagmiddag scholing (een uur) en doen we zoveel mogelijk lesbezoeken. Het is dus ook niet vreemd dat onze progressie langzamer gaat dan bij een Charter school die hier veel intensiever op inzet.

Het is ook niet enkel een kwestie van scholen in het gebruik van merits/ demerits, maar ook in het autoritatieve handelen van een docent. Dit gebeurt op de Charter-scholen ook veel beter. Volwassenen gaan respectvol het gesprek aan met leerlingen, ze benoemen waarom het gedrag waardevol is of waarom het gedrag net niet bijdraagt tot wat we op school verwachten.

Ook wij hebben nog docenten die na een les te vaak weigeren het gesprek aan te gaan en gewoon autoritair zeggen dat het geen zin heeft om langs te komen, want de demerit blijft toch staan. Dat een gesprek niet altijd meteen na de les kan, tot daar toe, maar in een pauze of na schooltijd, moet dit kunnen.  En ook dan kun je respectvol je standpunt toelichten en bij je standpunt blijven. Gelukkig gaat dit bij heel veel docenten goed, maar sommige leraren denken nog te veel vanuit het autoritaire en zeker bij de derdejaars leerlingen stuit dat (begrijpelijk) op weerstand.

Let wel, dit is geen verwijt naar docenten toe. Het is iets wat je je eigen moet maken, wat geleerd moet worden en wat tijd vraagt. Persoonlijk ben ik ook nog altijd kritisch naar mezelf aan het kijken wanneer ik zo een gesprek voor of wanneer ik een demerit/ merit uitdeel.

Betrek de ouders

In dit onderzoek las ik dat er een Charter-school was die maar liefst 10 informatiemomenten heeft voor de ouders, dat is bizar veel. Volgens mij is dit ook qua werkdruk niet wenselijk. Wat álle scholen wel doen, is ouders zeer goed informeren en betrekken bij de school. Ze vragen ook nadrukkelijk om de school te steunen bij de aanpak, dat is iets wat cruciaal is.

Op dit vlak zouden wij zelf ook nog winst kunnen halen. We informeren ouders in infobulletins, we hebben af en toe informatieavonden, maar het is niet altijd even makkelijk om álle ouders te bereiken. Vaak bereik je toch de ouders die al betrokken zijn bij school en net de ouders die wat minder betrokken zijn, zijn moeilijker te bereiken.

Hier gaan we echter wel meer op inzetten door webinars en workshops te geven voor ouders en daar actief ouders naar school te halen voor bijvoorbeeld proeflesjes (zelf ervaren hoe het is om bij ons les te krijgen).

De stap naar autonomie

Dit is een vraag die ik heel vaak krijg. Maar wat gebeurt er nu wanneer de merits/ demerits wegvallen? Gaan de leerlingen dan automatisch terugvallen in het oude gedrag?

Wel, ik wil dit beantwoorden met een andere vraag. Wat als we nu, meteen, alle verkeersregels afschaffen? Hoeveel % van de bevolking gaat dan meteen terugvallen in gevaarlijk, onverantwoord gedrag?  Een groot deel van de bevolking zal zich blijven houden aan de verkeersregels, omdat ze inzien dat dit in hun eigen voordeel is (veiligheid), een klein deel zal inderdaad vervallen in gevaarlijk rijgedrag.

Naar mijn mening geldt hetzelfde op onze school. Wanneer we nu in klas 3 de merits/ demerits achterwege zouden laten, dan zou een groot deel van de leerlingen zich prima gedragen. Er zouden er echter een paar zijn die meteen die ruimte zouden pakken en het lesgeven erg moeilijk zouden maken. Andere leerlingen zouden zien dat een docent daar niet consequent op reageert en ze zullen het gedrag snel overnemen  (als ik zie dat iedereen 140 rijdt en niemand wordt gepakt, dan ga ik dit wellicht ook sneller doen).  Al snel zou het lesgeven weer net zo moeilijk zijn zoals in de jaren voor we dit systeem gingen gebruiken. Een deel van de leerlingen zou het lesgeven moeilijk maken en een deel van de leerlingen (waarvoor demerits helemaal niet nodig zijn) zou het ondergaan, zou zich rustig houden en zou zich niet prettig voelen in de klas.

Laat ik als voorbeeld mijn derde klas nemen. In deze klas heb ik dit schooljaar tot nog toe 2 demerits gegeven, verder enkel merits. Eigenlijk ben ik dan al bezig in een systeem zonder straffen, omdat leerlingen het gedrag wat we hen hebben geleerd in klas 1 en 2, automatisch toepassen. Doen ze dat telkens bewust omdat ze dit gedrag waardevol vinden? Een deel vast wel, een deel gaat vast ook op automatische piloot. Maar…en dit is cruciaal, de demerits zijn er wel, en ze blijven een stok achter de deur voor die leerlingen die af en toe toch neigen terug te vallen in ongewenst gedrag. 

Het is net zoals bij de verkeersregels, je zal ze altijd nodig hebben.

Tot slot

Ik heb best wat gehaald uit dit onderzoek, maar ik ben ook zoek naar een kritische blik.  Dit onderzoek gaf mij een goed beeld over wat we al goed doen en wat we nog beter kunnen doen, echter ben ik ook op zoek naar een kritische blik.

Daarom heb ik hier ook een andere wetenschappelijke bron liggen, waar ik hoopte een kritisch weerwoord te krijgen, namelijk “Teacher perceptions of School Discipline: A Critical Interrogation of a Merit and Demerit System” (Dissertatie van Evelyn Licea, 07-2016) .

In deze dissertatie kijkt ze kritisch naar aanpakken waarbij leerlingen bestraft worden. Leerlingen die vaak gestraft worden presteren ook vaak op academisch vlak minder goed. Haar dissertatie gaat vooral over de Afro-Amerikaanse doelgroep in Amerika, maar toch kan ik er zeker ook zaken uithalen die voor ons van toepassing zijn.  

Ik ben benieuwd naar wat haar conclusie is, maar… dat is voor een volgend blog (deel 2) wat er wellicht zeer binnenkort zit aan te komen.

Wil je op de hoogte blijven? Abonneer je dan op het blog!
Of…
Volg me op Twitter @GertVerbrugghen   

Gepubliceerd door Gert Verbrugghen

Al jarenlang ben ik gepassioneerd door het onderwijs. Ondertussen sta ik al 15 jaar voor de klas (in 2020). De laatste 5 jaar heb ik me met name verdiept in evidence-informed lesgeven, d.w.z. gebaseerd op onderzoek.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: